Çanakkale Öne Çıkan Beşeri Sermaye Endeksi 2023 Raporu: Türkiye ve AB Karşılaştırması

Bir bebek dünyaya geldikten sonra ulaşacağı sağlık ve eğitim imkanlarını temel alan Beşeri Sermaye Endeksi, 18 yaşında sahip olunması muhtemel üretkenliği ölçer. Endeks, hayatta kalma (0-5 Yaş) ile sağlık ve eğitim olmak üzere üç ana bileşenden oluşur ve 0 ile 1 arasında bir değer alır. 1’e yaklaşan değer, gelecekteki bir çalışanın kalifiye olmaya yakın olduğunu ifade eder.

Türkiye için ilk kez il seviyesinde de yayımlanan bu endeks, milli politikaların yönlendirilmesi amacıyla ulusal düzeyde ve iller bazında karşılaştırmalı bir bakış sunar. 2023 yılı itibarıyla Beşeri Sermaye Endeksi 0,690 olarak kaydedilmiştir. Bir önceki yıllarda ise endeks 0,693 (2021) ve 0,696 (2022) olarak seyretmiştir; 2023 yılında ise 0,9’luk bir düşüş kaydedilmiştir. Alt bileşenler; hayatta kalma 0,985, sağlık 0,966 ve eğitimin 0,725 olarak raporlanmıştır.

Beşeri Sermaye Endeksi’nin 2021-2023 serüveni kapsamında yıllar arasındaki değişimlere bakıldığında, toplam endekste dalgalanmalar gözlemlenmiştir. 2023 yılında AB ortalamalarıyla kıyaslandığında, Türkiye’nin endeks değeri AB ortalamasının gerisinde kalmıştır.

AB ile karşılaştırma ve ülke içinde il veya bölge düzeyinde sıralamalar 27 AB ülkesinin 2020 örneklemi üzerinden değerlendirildiğinde, ortalama 0,730 olarak bulunmuştur. Zirve ülkeler Finlandiya (0,796), İsveç (0,795) ve İrlanda (0,793) iken, Romanya (0,584), Bulgaristan (0,614) ve Slovakya (0,665) en alt sıralarda yer almıştır.

İl düzeyinde 2023 verileri incelendiğinde en yüksek Beşeri Sermaye Endeksi Çanakkale’de görünmüş; 0,781 değer ile. Bunu Antalya (0,761), Erzincan (0,756), Eskişehir (0,755) ve Rize (0,749) takip etmiştir. En düşük il ise 0,599 ile Şırnak’tır; ardından Ağrı, Şanlıurfa, Gümüşhane ve Muş gelmektedir.

İllere göre değişimler 2021-2023 döneminde en çok artış gösteren il Çanakkale olurken, ardından Uşak (0,022) ve Siirt/Antalya/Erzincan (yaklaşık 0,017) gelmiştir. Düşüş yaşayan iller ise Hatay (0,066), Adıyaman (0,059), Kahramanmaraş (0,048), Manisa (0,024) ve Malatya (0,022) olarak kaydedilmiştir.

Bu rapor, AB ülkeleri ile Türkiye arasındaki karşılaştırmaların yanı sıra iller bazındaki ayrıntılı değişim göstergelerini de içermektedir. Beşeri Sermaye Endeksi’nin en yüksek ve en düşük olduğu iller gibi başlıklar, il bazında ilginç trendleri ortaya koymaktadır.