Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı ve 15 Yaş Altı İçin Sosyal Medya Yasağı: Gelişimsel Riskler ve Aile-Okul İşbirliği

Çocuk-Ergen Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü ile Aybeniz Yıldırım, 15 yaş altındaki bireyler için sosyal medya yasağını gelişimsel beynin işleyişi ve ruh sağlığı açısından ele aldı. Uzmanlar, bu yaş grubundaki çocukların sosyal medya içeriklerini filtreleme yeteneğinin sınırlı olduğunu vurguluyorlar. Prefrontal korteksin tamamlanmamışlığı nedeniyle dürtü kontrolü ve risk değerlendirme kapasitesi gençlerde henüz yolunda değildir.

Erken yaşlarda yoğun sosyal medya kullanımının depresif belirtiler, dikkat bozuklukları ve davranış sorunları ile ilişkilendirilebileceğini gösteren bilimsel bulgulara dikkat çekildi. Uyku bozuklukları, akademik performans düşüşü ve sosyal çekilme gibi sonuçlar da temel klinik tablo içinde sık karşılaşılan öğeler olarak belirtildi. Yaşa dayalı kısıtlamaların koruyucu etkisi olsa da tek başına yeterli değildir ve dijital güvenlik için düzenli bir sistem gerektiği vurgulandı.

Ailelere yöneltilen önerilerde iletişimin merkezi bir rol oynadığına değinildi. Aileler, güvenliğin sınırlarını açıkça konuşmalı, mahremiyet konularında yaşa uygun bilgiler vermeli ve çocuğun zorbalık ya da rahatsız edici bir durumla karşılaştığında güvenli bir şekilde paylaşabileceği bir ortam oluşturmalıdır. Kendi dijital alışkanlıklarını net bir model olarak sunan ebeveynlerin bu süreçte örnek teşkil ettiği ifade edildi.

Sosyal medya yasağının tek başına bir koruma olmadığını, aile, okul ve psikososyal desteklerle bütünleştirilmesi gerektiği üzerinde duruldu. Çocukların zamanlarını yüz yüze etkileşimlere yönlendirmek için oyun, spor ve grup etkinliklerinin desteklenmesi gerektiği belirtildi. Dijital okuryazarlık eğitiminin erken yaşlardan itibaren verilmesinin, güvenli internet kullanımı ve siber zorbalıkla baş etme becerilerini güçlendireceği kaydedildi.

Kısaca, dijital dünyanın risklerini yönetmenin yolu, bilinçli yaklaşım, güvenli ilişkiler ve rehberlikten geçer. Yasağın, bu çok katmanlı yaklaşımın parçalarından biri olarak düşünüldüğünde anlamlı bir koruma alanı sunduğu ifade edildi.

Klinik Psikolog Aybeniz Yıldırım ise Türkiye’de 15 yaş altı çocuklarda sosyal medya yasağı tartışmalarının ruh sağlığı açısından çok katmanlı bir konu olduğunu belirtti. Erken yaşta denetimsiz kullanımın kaygı, benlik algısı ve akran karşılaştırmalarını artırabilecek bir tablo ortaya koyduğunu söyledi. Tamamen yasağa gidildiğinde ise, çocuklar için bu alan daha cazip hâle gelebilir ve gizli kullanım riskleri artabilir. Bu nedenle yasaklar, dijital becerilerin kazandırılmasıyla dengelenmelidir.

Ailelerin güven ilişkisini güçlendirici yaklaşımı esas alması gerektiğini belirten Yıldırım, “Çocuğun sözleriyle değil, duyguları üzerinden konuşmak daha güvenli bir iletişim sağlar. Sadece ne izlediğini sormak yerine, bunun ardından nasıl hissettirdiğini sorgulamak, çocukla olan bağı güçlendirir.” ifadelerini kullandı. Dijital dünyadan korunmanın asıl yolu, çocukları bu dünyaya hazırlamaktan ve onlara bilinç kazandırmaktan geçer. Yasaklar sınırlayıcı olabilir, ancak gerçek koruma bilinçli rehberlik ve güçlü desteklerle mümkün olur.

Okullarda dijital okuryazarlık ve siber zorbalık farkındalığının ruh sağlığı dengeleyici alanlar olduğunun altı çizildi. Çocukları dijital dünyadan korumanın yolu, onları bu dünyaya katılımlı ve dayanıklı bireyler olarak hazırlamaktır. Bu çerçevede güvenli internet kullanımı, karşı tarafla iletişim becerileri ve yardım isteme becerileri önceliklidir.

Sosyal medya yasağı, çok katmanlı bir müdahale olarak değerlendirildiğinde anlamlı bir koruma sağlar.