Deprem Sonrası Doğum Sonrası DepresyonRiskini Azaltan Travma Bilgili Müdahale Modeli

Türkiye’de 2000–2025 yılları arasındaki yaklaşık 90 afet, milyonlarca insanı etkileyerek önemli ekonomik ve psikososyal yükler yarattı. Bu süreçler, kayıplar ve belirsizlik duygusunu derinleştirerek özellikle doğum sonrası kadın ve çocuk sağlığı üzerinde tehditler oluşturdu. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Zeynep Şimşek, 10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü’nde Antakya ve Gaziantep’te doğum yapan kadınlar üzerinde yürütülen “Deprem Bölgesinde Travma Bilgili Doğum Sonu Depresyonu Önleme Programı”nın sonuçlarını paylaştı.

Programa TÜBİTAK ile İstanbul Bilgi Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Fonu tarafından destek sağlandı ve 6 Şubat 2023 depreminden etkilenen 100’den fazla yeni doğum yapmış kadının katılımı gerçekleşti. Uygulanan model, afet bölgelerinde doğum yapan kadınların ruh sağlığını korumayı ve doğum sonrası depresyon riskini azaltmayı amaçladı. Kadınların depresyon riskinin yaklaşık yüzde 36’dan yüzde 4’e düştüğü ve stres düzeylerinde önemli bir azalma kaydedildi. Ayrıca katılımcıların başa çıkma becerileri ile profesyonel sosyal destek algısında güçlenme gözlemlendi.

Şimşek, Kahramanmaraş merkezli 2023 depreminden etkilenen bölgelerde yaklaşık 4.1 milyon üreme çağındaki kadının bulunduğunu ve her ay yaklaşık 25.000 doğumun gerçekleştiğini bildirdi. Depremlerin anne fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlığına zarar verdiğini, anne‑bebek etkileşimini olumsuz etkilediğini ve doğum sonrası depresyon riskini artırdığını belirtti. Ayrıca Türkiye’de bu dönemde doğum sonrası depresyon oranlarının %12 ile %35 arasında değiştiğini, bu artışın afetin neden olduğu çoklu kayıplarla ilişkili olduğunu vurguladı. Geçici barınma alanlarında yaşayanlar, sağlık hizmeti ve sosyal destek erişimi sınırlı olanlar ile ilk kez annelik deneyimini yaşayanlar daha savunmasız konumda olduğuna dikkat çekti.

Geliştirilen modelin birinci basamak sağlık hizmetlerine uyumlu olduğu ve biyopsikososyal riskleri kapsayarak afetlere karşı toplumsal dayanıklılığı artırdığı ifade edildi. Şimşek, bu yaklaşımın Sağlık Bakanlığı Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi’ne entegre edilmesini, afet bölgelerinde genişletilmesini ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde multidisipliner ekiplerce uygulanmasını önerdi.

Kaynak: BYZHA (Beyaz Haber Ajansı)