Dünyanın Sigarayı Bırakma Günü’nde Engeller ve Başarı Stratejileri: Psikolojik ve Nörobiyolojik Etkiler
Tepki Ver
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, 9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü’nde sigarayı bırakma sürecindeki zorlukları mercek altına aldı. Sigarayı yalnızca bir madde olarak görmek yerine günlük yaşamın duygusal düzenleyicisi olarak kullanmanın bırakma kararını nasıl etkilediğini aktardı.
“Nikotinin fiziksel bağımlılığı ile stresle başa çıkma mekanizmasının sigaraya bağlanması,” gibi faktörlerin çoğu kişi için temel içgörü oluşturduğunu belirten Çetin, daha önceki denemelerin yarattığı özgüven kaybı ve “bırakırsam hayatımdan bir şey eksilecek” düşüncesinin motivasyon önlerinde durduğunu ifade etti. Aynı zamanda bazı bireylerin sigarayı istemeyi sürdürürken bırakamamayı savunma mekanizmalarıyla açıklamaları, bağımlılığın duygusal düzenleyici rolünü güçlendirdiğini gösterdi.
Sigarayı kendi isteğiyle bırakmanın kalıcılığına dikkat çekildi: Nikotinin beyin üzerinde dopamin salınımını tetikleyerek hızlı bir ödül deneyimi yaratması, beyin tarafından rahatlama ve stres azalmasıyla ilişkilendirilir. Zamanla beyin, bu etkileri sigarayla ilişkilendirdiğinde, alternatif tatmin kaynakları bulunmadıkça bağımlılık devam eder. Dr. Çetin, “içsel motivasyonla desteklenen davranış değişikliği, dış baskıya dayalı bırakmalara göre daha sürdürülebilir” dedi ve bireyin kendi kararını benimsemesinin süreci güçlendirdiğini vurguladı.
Kişiye özel motivasyonlar bırakma sürecini güçlendirir: Sağlık odaklı motivasyonlar tek başına yeterli olmayabilir; özellikle gençler ve uzun süreli sigaracı kişilerde estetik kaygılar, mali tasarruf, çocuklara örnek olmak, özgürlük hissi ve performans artışı gibi etkenler, bırakma sürecine güç katar.
Ritüellerin yerine yeni alışkanlıklar konmalı: Sigara içme alışkanlığı, kahve, stres veya molalarla uyumlu koşullanmalara yol açabilir. Bunun yerine kısa yürüyüşler, nefes egzersizleri, şekersiz sakız, su içmek veya zihni meşgul eden minik alışkanlıklar eklemek, beynin eski eşleşmeleri çözmesine yardımcı olur.
Nüksü önlemenin yolu pes etmemek: “Bir tane daha içsem ne olur?” düşüncesi, bağımlılık için sık kullanılan bilişsel tuzaklardan biridir. Tek bir sigaranın bile bağımlılık devresini yeniden harekete geçirebileceğini hatırlatıp, başarıya ulaşmak için doğru yöntem, destek ve zaman gerekir; vazgeçmemek en güçlü adımdır.