İzmir Fotoğrafhanesi: Görsel Hafızanın Yeniden İnşası (1840-1922) – APİKAM’da Açılıyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM), İzmir’in zengin fotoğrafçılık tarihini kapsayan yeni sergiyi ziyaretçilere sunuyor. 11 Aralık 2025 tarihinde kapılarını açacak olan bu sergi, kentin görsel hafızasını derinlemesine incelemeye odaklanıyor. APİKAM’ın Kent Arşivi ve Müzeler Şube Müdürlüğü ile birlikte hazırlanan programın küratörlüğünü, şehir tarihi konusundaki derin çalışmalarıyla bilinen Aybala Yentürk üstlenirken genel koordinatörlük görevi Dr. Serhan Kemal Saygı’ya ait.

Etkinlik 13 Aralık 2026’ya kadar açık olacak; ziyaret saatleri hafta içi 09.00-17.00, hafta sonu 10.00-17.00 olarak belirlenmiş. Pazartesi günleri ise ziyaretlere kapalıdır.

Koleksiyonlardan yeniden gün ışığına çıkanlar
Sergide, “İzmir Fotoğrafhanesi” başlığı altında kent görsel mirasının tüm yönleriyle ele alınması hedefleniyor. İzmirli fotoğrafçıların üretiminden oluşan koleksiyonların yanı sıra Mert Rüstem, Nejat Yentürk, Ercüment Tahtakıran, Yavuz Çorapçıoğlu, Nazmi Şurgun ile Ömer Koç’un eserleri ve aile arşivlerinden ortaya çıkan albüm ve nadir fotoğraflar da sergiye değer katıyor. APİKAM’ın kendi arşivlerinden gün yüzüne çıkmayı bekleyen fotoğraflar da ziyaretçilerle buluşacak.

İzmir, fotoğrafçılık tarihiyle öne çıkıyor
İlk kez dünya fotoğraf tarihine damgasını vuran İzmir, 1840’larda başlayan hareketlilikte Avrupa ziyaretçilerinin şehirle olan temasında önemli bir rol oynadı. Dagerotip çekimli deniz güvertesi kareleri, şehrin adını uluslararası düzeyde duyuran erken kayıtlardan biri olarak kayda geçmiştir. Bu bağlamda İzmir, fotoğrafın emekleme döneminde dahi küresel ilginin odak noktalarından biri olmuştur.

Gündelik yaşamın ayna ışığı
Sergi yalnızca kent manzaralarını değil, gündelik yaşamın ritmini ve İzmirlilerin görünürlüğünü de merkeze alır. Tanzimat dönemiyle şekillenen modernleşme sürecinin panoramasını, stüdyoların merceklerinden yansıtır. Yıldız Albümleri kapsamında Sultan II. Abdülhamit dönemiyle ilgili çalışmalara yer verirken, İzmirli fotografçılarının üretimleri bu albümlerde merkezi bir konum kazanır. Bu durum kente, imparatorluğun görsel belleğinde özel bir yer kazandırır.

Seyyahların gözde kenti
Efes, Sardis ve Milet gibi antik merkezlere yakınlığıyla arkeologlar ve mimarların ilgi odağı olan İzmir, fotoğrafın erken dönemlerinde de doğal bir odak noktasıdır. Sergi anlatısı, Osmanlı döneminin ve Akdeniz’in önemli liman kentlerinden biri olarak İzmir’in, Batılı gezginlerin durakları arasındaki konumunu vurgular ve kenti odağına alan erken dönem turistik manzara çekimlerine geniş yer verir.

Kayıp fotoğrafhanelerin izinde
Cumhuriyet öncesi İzmir fotoğrafçılığını arama süreci, mevcut yazılı kaynakların sınırlı olması ve 1922 Büyük İzmir Yangını ile birlikte stüdyoların yok olması nedeniyle zorlu bir çalışma gerektirir. Bu sergi, parçalı hafızayı bir araya getirerek kayıp fotoğrafhaneleri yeniden kurmayı amaçlar. Kurguda, uzun ömürlü kurumların fotoğrafhanelerinin yanı sıra kısa süreli faaliyet göstermiş isimler de kapsamlı bir bütünün parçaları olarak ele alınır.

Kentsel, çok kültürlü bir görsel gelenek
1850’lerden itibaren teknik gelişmeler portre fotoğrafçılığını toplumsal bir alışkanlığa dönüştürdü. Osmanlı saray çevresinden Levanten ailelere; konsolosluk görevlilerinden Rum, Ermeni ve Yahudi topluluklarına kadar geniş kesimler portre çektirme kültürünü benimsemişlerdir. Bu çeşitlilik, kentte çok kültürlü bir görsel üretim ortamı yaratarak İzmir’in kimliğini derinleştirmiştir.

Sergiden kitaba yolculuk
Serginin arka planında yürütülen kapsamlı araştırmalar, İzmir’in 80 yılı aşkın fotoğrafçılık mirasını kalıcı bir kaynak haline getirecek olan bir kitabın temelini oluşturuyor. Bu çalışma, kentteki geçmiş dönemin görsel hafızasını güvenilir bir referans olarak okuyucularla buluşturmayı amaçlar.