Kent Denetçileri: İzmir’de Saha Odaklı Katılım ve Şeffaf Yönetim Modeli

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kent yönetimini halkla güçlendirme hedefiyle yeni bir uygulamayı hayata geçirdi: Kent Denetçileri. Şehirde beş bölgede başlatılan saha çalışmalarıyla yurttaşlar yalnızca gözlemci rolüyle kalmayıp denetleyici ve karar verici konumuna adım atıyorlar. Bu program, İzmir Planlama Ajansı (İZPA) önderliğinde yürütülüyor ve gönüllü vatandaşların kent yönetimine katılımını artırmayı amaçlıyor. AB’nin IMPETUS projesi kapsamında seçilen 17 Kent Denetçisi, çevre kirliği, hijyen, yeşil alanların korunması gibi alanlarda sahada bilgi topluyor ve raporlar halinde kamuya iletiliyor.

İlk aşamada Konak, Karşıyaka, Balçova ve Buca bölgelerinde başlatılan çalışmalar; başvuru süreciyle belirlenen, 18 yaşını doldurmuş ve İzmir’de en az 6 aydır yaşayan gönüllülerin katılımıyla yürütülüyor. Denetçiler, Kültürpark, Kordon, Hasanağa Bahçesi, Bostanlı ve İnciraltı Kent Ormanı gibi kamusal alanlarda gözlemlerde bulunuyor ve elde ettikleri verileri kameralarla kayda geçiriyorlar. Bu sürecin amacı, kent içindeki sorunların çok boyutlu bir veri tabanına dönüştürülmesini sağlayarak alt yapı kararlarına destek olmaktır. Aşağıdan yukarıya kentsel veri üretimi vizyonuyla hareket ediliyor.

İzmir Kavram Meslek Yüksek Okulu’ndan Dr. Pelin Özden projenin fikir aşamasını ve katılımcı yaklaşımı özetledi: “Özgün ve yenilikçi bir çalışma olan Kent Denetçileri, yurttaş bilimini ön plana çıkarıyor. Vatandaşlar, yerel yönetim hizmetlerini denetleme ve karar alma süreçlerine aktif katılım sağlama imkânına sahip. Başvuru sayısı 2 bin 911’e ulaştı; açık ve şeffaf bir süreçle beş önemli kamusal alan belirlenerek saha çalışmaları başlatıldı. Denetim süreçlerinde zabıta görevlileri gözetiminde çevresel denetimler ve kültürel miras verileri toplandı; bu veriler kayıtlara sesli ve görüntülü olarak geçiriliyor ve özel tutanaklarla paylaşılıyor.”

“Vatandaşın görevini yerine getirmesi gerekiyor” diyen Aleyna Polater, kentsel denetimin bireysel sorumluluklar içerdiğini vurguladı: “Kenti denetlemek herkesin arzusudur. Nasıl çalışıldığını ve işlemlerin nasıl yürüdüğünü bilmek istedim. Belediyenin tüm sorumluluklarını üstlenmesi beklenemeyeceğini anladım; bizler de üzerimize düşeni yapmalıyız. Bu karar, doğru ve anlamlı bir adım olarak gördüm.” 60 yıldır İzmir’de yaşayan Şaban Öngören ise kent içerisindeki sorunların hızlıca çözülmesi için bu uygulamayı görür görmez başvurduğunu ifade etti: “Vatandaşlar çoğu şeyi belediyeden bekliyor. Denetçiler olarak artık gerekli yerlere ikaz ve bildirimde bulunabileceğiz. Uygulamanın büyüyerek yaygınlaşması önemli.”

İzmir için hedefler netleşiyor Kent Denetçileri programı, IMPETUS projesi kapsamında 509 girişim arasından finale kalmış ilk 20 proje arasındaydı. Yurttaş Akademisi-Kamu Denetçileri Programı, İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı Dr. Cemil Tugay’ın ev sahipliğinde düzenlenen toplantıyla kamuoyuna tanıtıldı ve gönüllü denetçiler noter huzurunda kurayla ve mülakatlarla belirlendi. Proje, çevre kirliliği, kentsel hijyen ve yeşil alanların korunması gibi konularda saha temelli tespitler yaparak farkındalık ve veri üretimini artırmayı hedefliyor. Bu çerçevede çevre hakkı ve sağlıklı kentler konusunda toplumsal bilinç oluşuyor ve yurttaşların kentsel sürdürülebilirlik süreçlerinde aktif aktörler olarak rol alması sağlanıyor.

İZPA öncülüğünde koordine ediliyor Çalışmada Zabıta Dairesi Başkanlığı, Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Dairesi Başkanlığı, Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, Basın, Yayın ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı, Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı, Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı, Çevre Koruma Dairesi Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, İzmir Kent Konseyi Engelli Meclisi ve Kentsel Adalet ve Eşitlik Şube Müdürlüğü gibi birimler yer aldı. Bu yapı, İZPA’nın liderliğinde sağlıklı bir koordinasyonla ilerletiliyor.