MOF Katkılı Amidoksim Fonksiyonlu Membranlarla Uranyum Giderimi: Deneysel İnceleme ve Yapay Zeka Modellemesi

Üniversitemiz ev sahipliğinde yürütülen bir TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı projesi, Prof. Dr. Sabriye Yuşan’ın koordinesinde hayata geçiriliyor. Amaç; nükleer enerji üretimi ve uranyum madenciliği süreçlerinden su kaynaklarına karışabilecek zararlı bileşenlerin etkili ve güvenli bir biçimde uzaklaştırılmasına yönelik deneysel çalışmalar ile yapay sinir ağı tabanlı modellemeyi bir araya getirmektir.

Rektör Prof. Dr. Necdet Budak, kurumun bu alandaki başarısının sürdüğünü vurguladı ve alanında uzman araştırmacıların projelerinin TÜBİTAK destek zincirinde yer almaya devam edeceğini söyledi. Yürütücülüğünü Sabriye Yuşan’ın üstlendiği çalışma, Arş. Gör. Taha Furkan Gül’ün katkılarıyla, uranyum madenciliği sürecinde çevre ve içme suyuna karışması muhtemel zararlı bileşenlerin güvenli şekilde bertaraf edilmesini hedefliyor ve ekibini tebrik eden ilave temenniler dile getirildi.

Ekosistem ve halk sağlığı açısından tehlike Uranyum madenciliğinin olası riskleri hakkında konuşan Prof. Dr. Sabriye Yuşan, Türkiye’nin farklı bölgelerinde geçmişte uranyum yataklarının tespit edildiğini belirtti. Manisa-Salihli, Aydın-Koçarlı ve Sivas-Yıldızeli gibi sahalarda geçmişte yapılan arama ve madencilik faaliyetlerinin, günümüzde ise nükleer enerji hedefleri doğrultusunda yerli uranyum kaynaklarının değerlendirilmesini gerektirdiğini kaydetti. Çözünmüş uranil formları, doğal su kaynaklarında uzun ömürlü olabilir ve biyolojik mekanizmalarla canlılar tarafından kolayca alınabilir. Bu durum, ekosistem olarak tehlikeli olduğu kadar halk sağlığı açısından da toksikolojik ve potansiyel karsinojen etkiler doğurabilir.

Güçlü ve dayanıklı membranlar yol haritası Proje ekibi, çevreye salınabilen uranil iyonlarını sulu ortamlardan seçici ve yüksek verimde uzaklaştıracak fonksiyonel membranlar geliştirmeyi amaçlıyor. Bu kapsamda amidoksimleşmiş poliakrilonitril temelli polimer taşıyıcılar ile yüksek yüzey alanına sahip ZIF-8 tipi metal-organik kafeslerin entegrasyonu sayesinde dayanıklı ve performans odaklı membranlar tasarlanacak. Proje, ZIF-8 katkılı kompozit membranların çift stratejili senteziyle ilk kez karşılaştırmalı olarak sunulmasını ve deneysel verilerin yapay sinir ağıyla modellenmesini içeriyor; böylece bilimsel ve dijital düzeyde özgün bir çözüm elde edilmeyi hedefliyor.

Projede yürütücülük Prof. Dr. Sabriye Yuşan’a aitken, EÜ Nükleer Bilimler Enstitüsü öğretim üyesi Prof. Dr. Şule Aytaş ile araştırmacı Arş. Gör. Taha Furkan Gül görev alıyor. Danışman olarak EÜ Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nalan Kabay yer alıyor.