Otellerde Haşereyle Mücadelede Doğru Adımlar: Sağlık ve Yasal Uyum Perspektifi

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Öğretim Üyesi, ARGE ve Yenilikçi Politikalar Direktörü Doç. Dr. Müge Ensari Özay, haşerelerin uygun olmayan bir şekilde mücadele edilmesi halinde sağlık açısından ciddi riskler doğurduğuna dikkat çekti. Otellerin, yoğun insan akışı, gıda servisi ve çeşitli iklim koşulları nedeniyle haşere ve kemirgenlerin çoğalması için elverişli ortamlar sunduğunu belirten Özay, hamamböceği, tahta kurusu, kemirgenler, sinek ve sivrisinek gibi zararlıların yalnızca rahatsızlık vermekle kalmayıp salmonella, E. coli, leptospiroz, hantavirüs ve alerjenler gibi halk sağlığı açısından önemli tehditler oluşturduğunu ifade etti. Bu yüzden ilaçlama uygulamalarının gıda güvenliği, misafir sağlığı ve işletmenin yasal yükümlülükleri açısından kritik önem taşıdığını vurguladı.

Pestisitler kontrollü kullanılmadığında akut ve kronik sağlık riskleri doğurabilir. Özay, otellerde yapılan ilaçlamaların sağlık açısından büyük riskler taşıdığına dikkat çekerek şu açıklamayı sürdürdü: Akut etkiler arasında solunum yolu irritasyonu, göz-kulak-burun yanması, baş ağrısı, mide bulantısı, ciltte kızarıklık veya nörolojik belirtiler bulunur. Kronik maruziyetler ise hormonal dengesizlikler, bazı kanser türleri, nörotoksik etkiler ve üreme sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilir. Kapalı alanlarda sisleme veya fumigasyon gibi yoğun uygulamalar sonrası pestisit kalıntıları, çocuklar, yaşlılar, hamileler ve astım hastaları için daha ciddi riskler yaratır. Yanlış doz, etiket dışı kullanım ve yetersiz havalandırma ise zehirlenme riskini artıran başlıca etmenlerdir.

İSG açısından otel ilaçlamasında dikkat edilmesi gereken kurallar konusunda Özay, Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun işverenlere kimyasal risklere karşı bilgi vermeyi, uygun kişisel koruyucu donanım sağlamayı ve güvenlik bilgi formlarını erişilebilir kılmayı zorunlu kıldığını belirtti. Uygulama esnasında yalnızca eğitimli ve yetki belgesine sahip personelin çalışması, kapalı alanlarda havalandırmanın sağlanması ve alanın yetkisiz kişilerden arındırılması gerektiğini söyledi. Ayrıca risk değerlendirmesi yapılmalı, kullanılan kimyasalların etiket talimatlarına uyulmalı ve yeniden giriş süreleri kayıt altına alınmalıdır.

Tamamı ruhsatlandırılmış ürünler olmak zorunda ifadesini paylaşan Özay, otellerde kullanılan pestisitlerin tamamının Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış halk sağlığı amaçlı ürünler olması gerektiğini vurguladı. Halk Sağlığı Alanında Haşere ile Mücadele Usul ve Esasları ile Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’nin hangi ürünlerin, hangi dozlarda ve hangi alanlarda kullanılabileceğini belirlediğini hatırlatan Özay, uygulamayı yürüten firmanın sorumlu müdür bulundurması, uygulayıcıların yetki belgesine sahip olması ve işlemlerin kayıt altına alınmasının zorunlu olduğunu kaydetti. Ayrıca 6331 sayılı İSG Kanunu’nun işverenin kimyasallarla ilgili eğitim ve koruma yükümlülüklerini ifade ettiğini dile getirdi; bu çerçevede otellerin hem sağlık hem mevzuat uyumunu sağlamakla yükümlü olduğunu belirtti.

Uyarı notu bırakılmalı, uygulama saatleri önceden duyurulmalı diye sözlerini sürdüren Özay, ilaçlama hizmetini sunan firmaların denetimlerinin İl ve İlçe Sağlık Müdürlükleri ile Tarım ve Orman Bakanlığı birimleri tarafından yapıldığını belirtti. Denetimler, illere, turizm yoğunluğuna ve şikâyet sayısına göre değişebilir. Ruhsat geçerliliği, ürünlerin etiket ve ruhsat uygunluğu, uygulayıcı sertifikaları ve kayıt tutma süreçleri düzenli olarak kontrol edilir. Otellerde personel bilgilendirme de yasal bir zorunluluktur; çalışanlar için kimyasal risklere dair eğitim ve koruyucu ekipman sağlanması gerekirken misafir bilgilendirmesi mevzuatta açık zorunluluk olarak yer almasa da, oda kapısına uyarı notu bırakılması, uygulama saatlerinin önceden duyurulması veya kapatma sürelerinin misafirlere bildirilmesi iyi uygulamalar arasındadır.

En koruyucu yaklaşım 24 saatlik bekleme ve güçlü havalandırma konusunda Özay, odaların veya ortak alanların yeniden kullanım süresinin, kullanılan ürüne ve uygulama türüne bağlı olarak değiştiğini belirtti. Etiket talimatlarında yer alan “tekrar giriş” süresi temel referanstır; bazı yüzeylerde 1–2 saatlik havalandırma yeterli olabilirken, yoğun uygulamalarda bu süre 12–24 saate kadar uzayabilir. Odalar kullanılmadan önce mutlaka havalandırılmalı, temas yüzeyleri temizlenmeli ve gıda hazırlama alanlarında ekstra hijyen sağlanmalıdır. Etiket talimatı net değilse, en güvenli yaklaşım olarak 24 saatlik bekleme ve güçlü havalandırma önerildi.