Türkiye’de ve Dünyada Evlilik Kurumunun Yükselen Solo Yaşam ve Uzun Vadeli Uyum Arayışı

Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, evlilik kurumunun gündemdeki dönüşümünü değerlendiriyor. Günümüzde evlilik, daha geç yaşlanıyor ve daha seçici bir hal alıyor; psikolojik yönler giderek belirginleşiyor. Bu süreci sadece bireysel tercihlerle açıklamak yerine küresel ölçekli toplumsal değişimin parçası olarak görmek gerekiyor. Bekârlığın yükselişi, dünyanın pek çok yerinde toplumsal yapıları yeniden şekillendiriyor. The Economist’in ifadeleriyle hatırlanan bu eğilim, 25–34 yaş kümesinde erkeklerin yarısının ve kadınlarda yaklaşık yüzde 41’inin bugün yalnız yaşadığını gösteriyor. 2010’dan bu yana 30 gelişmiş ülkenin 26’sında tek kişilik hanelerin oranı artıyor. 2017’de evlenme oranları korunabilseydi, bugün dünya genelinde yaklaşık 100 milyon daha az bekâr olacaktı. Yalnız yaşayanların çoğunluğu aslında bir ilişki aradığını belirtirken, bu durum, modern hayatın dayattığı bir yaşam biçimi olarak da karşımıza çıkıyor.

Üç evlilikten birinin boşanmayla sonuçlanması Türkiye’nin istatistikleri de benzer bir dönüşümü işaret ediyor. 2008–2009 döneminde hanehalkı ortalaması 4 iken, 2024’te 3,11’e geriledi. Tek kişilik haneler 2014’te yüzde 13,9 iken şimdi yüzde 20’ye çıktı. Klasik çekirdek ailenin payı yüzde 45,7’den yüzde 38,6’ya düşerken, tek ebeveynli aileler yüzde 7,6’dan yüzde 10,9’a yükseldi. Evlenme hızı binde 8,35’ten binde 6,65’e inerken, boşanma hızı binde 1,41’den binde 2,19’a çıktı. Bugün her üç evlilikten birinin boşanma ile sonuçlandığı görülüyor.

Kadınların eğitim seviyesi artarken evlilik bir zorunluluk olmaktan çıkıyor. Söz konusu dönüşümde ekonomik baskılarla birlikte sosyolojik ve psikolojik dinamikler de belirleyici oluyor. Kadınların yükseköğrenime katılımı 1997’de yüzde 9,7 iken bugün yüzde 49’a yükseldi. Ekonomik ve sosyal bağımsızlığın güçlenmesi, evliliği kişisel bir tercih alanına taşıyor. Bireyselleşmenin artması, hayat beklentilerinin yükselmesi ve insan ömrünün uzaması da evliliğe yüklenen anlamı kökten değiştiriyor.

Gençlerin bağ kurma biçimi ve değerler Üsküdar Üniversitesi’nin gençler üzerinde yürüttüğü geniş kapsamlı çalışmalar, değerler ve bağıntılar konusunda net sonuçlar sunuyor. Gençler büyük ölçüde aileyi sevgi, mutluluk ve hayatın anlamı ile ilişkilendirirken, evleneceklerinde aradıkları başlıca özellikler güven, saygı, sadakat, uyum ve manevi değerler olarak öne çıkıyor. Bu bulgular, gençlerin evliliğe daha temkinli ve nitelikli bir bağ arayışında olduğunu gösteriyor.

Uzun vadeli uyumun önemi konusunda yapılan araştırmalarda, gençlerin eş seçiminde aynı dinden olma oranı 3,43, benzer sosyoekonomik statü için 2,85 ve aynı siyasi görüş için 2,67 gibi skorlar dikkat çekiyor; bu, yalnızca duygusal çekimden çok, uzun vadeli uyum ve ilişkisel istikrarı hedefleyen bir yaklaşımı gösteriyor. Doğru kişiyi bulma süreci artık yalnızca romantik cazibeye dayanmayıp, geleceğe dönük uyumun da hesaplandığı bir değerlendirme olarak karşımıza çıkıyor.

Gençler ve ilişkiler Method Research Company ile yürütülen “Gençlik, Dijitalleşme ve Yalnızlık” araştırması, dijitalleşmenin ilişkileri hızlandırdığını ancak kırılganlaştırdığını da ortaya koyuyor. Gençler, güven, saygı, sadakat, uyum ve manevi değerlere değer verirken, daha güvenli ve sürdürülebilir bağlar arayışında olduklarını gösteriyor.

Gündeme gelen aile ve toplumsal yapı Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın konuyu gündeme taşıması, aile kurumunun geleceğine dair toplumsal hassasiyetleri güçlendiriyor. Bu dönemde evlilik yaşı yükselirken sayıların azalması, boşanmaların artması ve solo yaşamın görünürleşmesi, gençlerin kararlarını yaşam koşulları, gelecek beklentileri ve ilişki uyumunu dikkate alarak değerlendirdiğini işaret ediyor. Bu bakış açısı, ekonomik, sosyal ve kültürel boyutların birlikte ele alınmasının gerekliliğini vurguluyor.